Sen o teatrze

Projekt publikacji i edycji krytycznej listów z tomaszowskiego getta Justyna Biernat spięła tytułem „Sen o teatrze”. W jednym z listów do swojej kochanej dziewczyny Izrael Aljuche Orenbach pisał: „Czytam mało, palę dużo. Nic nie rysuję. Grać już nie umiem. Ale tęsknię, oh tęsknię za teatrem! Może Twój sen o teatrze się sprawdzi.” (List z dnia 27.01.1940r.) Swoje listy Izrael nazywany Lutkiem adresował do Edih Blau, niemieckiej Żydówki pochodzącej z Gdańska. Urodzony w Tomaszowie Mazowieckim Lutek wyjechał z rodzicami w latach trzydziestych do Bydgoszczy, gdzie zdał maturę oraz nawiązał „majowy romansik, który zamienił się w mocną miłość”. Korespondencja zakochanych trwała dwa lata, a zapoczątkowana została przez powrót rodziny Orenbachów do Tomaszowa oraz wyjazd państwa Blau do Minden w Niemczech w sierpniu 1939 roku. Osobliwy pozostaje fakt, iż Lutek pisał do ukochanej w języku polskim, ta natomiast odpisywała mu po niemiecku. Kontakt listowny został przerwany pod koniec 1941 roku, kiedy Edith wraz z matką wysiedlono do obozu pracy w Rydze. Po wojnie Edith Blau (później Brandon) przekazała listy młodego Orenbacha do Muzeum Pamięci Holokaustu w Waszyngtonie (United States Holocaust Memorial Museum). Prawdopodobnie Lutek wraz ze swoją najbliższą rodziną zginął w trakcie likwidacji getta lub w Treblince.

Publikacja listów z tomaszowskiego getta ma poszerzyć horyzont badań nad ludnością żydowską w okresie okupacji, a w szczególności nad aktywnością artystyczną w zamkniętych społecznościach gett. Lutek założył w getcie Mały Teatr Sztuki oraz Koło Artystów, zbiory Edith Brandon zawierają zarówno jego listy, jak i rysunki. Ich wydanie wpisuje się w narrację młodych twórców żydowskich czasu Zagłady (Ryszard Apte, Hana Goldszajd, Wanda Lubelska, Rutka Laskier), których prace i działania doceniane są w najnowszym dyskursie historycznym i literaturoznawczym.

Książka zostanie wydana przez Fundację Pasaże Pamięci na przełomie 2017/18  roku. Justyna Biernat składa wyrazy wdzięczności Muzeum Pamięci Holokaustu w Waszyngtonie za udzieloną jej zgodę na publikację listów i karykatur Izraela Aljuche Orenbacha. Dziękuje również Profesorowi Grzegorzowi Niziołkowi oraz Doktor Małgorzacie Śliż-Marciniec za rekomendacje projektu „Publikacja i edycja krytyczna listów z tomaszowskiego getta”.

Patroni projektu:

    

Najbardziej popularne

Written by:

Bądź pierwszym który skomentuje

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *